علت صدای قیژ استارت ماشین + راهنمای قدم به قدم عیب یابی

علت صدای قیژ استارت ساییده شدن یا درگیر نشدن صحیح چرخ دنده کوچک استارت با چرخ دنده های بزرگ متصل به موتور است. صدای قیژ استارت یا جیغ استارت شبیه ساییده شدن دو فلز روی یکدیگر است. این صدا بیشتر به علت مشکلاتی مانند شکستگی یا ساییدگی دندانه های چرخ دنده استارت (پینیون) یا چرخ دنده متصل به موتور (فلایویل) یا چسبیدن و گیر کردن قطعات داخلی استارت است. اگر موقع استارت صدای قیژ یا جیغ می شنوید، در اولین فرصت خودرو را به تعمیرگاه ببرید چون هر بار استارت زدن باعث خرابی بیشتر دنده ها می شود. استارت نخوردن ماشین و صدای قیژ نشان دهنده خرابی زیاد دنده های استارت یا فلایویل است و نیاز به رسیدگی فوری دارد.

پیدا کردن دلیل صدای قیژ موقع استارت: راهنمای قدم به قدم

علت اصلی صدای قیژ بعد از استارت درست درگیر نشدن دنده استارت با دنده متصل به موتور یعنی فلایویل است. در واقع وقتی استارت می زنیم دنده استارت با دنده متصل به موتور چفت می شود و سپس شروع به چرخیدن می کند. در اثر این چرخش موتور روشن می شود. حال اگر در اتصال دنده ها به هم مشکلی وجود داشته باشد باعث صدای قیژ یا جیغ موقع استارت می شود.

برای پیدا کردن علت صدای قیژ استارت مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید. برای توضیحات بیشتر در مورد هر مرحله به بخش های بعدی مقاله مراجعه کنید.

بررسی های اولیه علت صدای قیژ یا جیغ هنگام استارت

1- به صدای قیژ موقع استارت خوب گوش کنید:

نوع صدای قیژ و زمان دقیقش را مشخص کنید. بیشتر اوقات این صداهای ناخوشایند نشان می دهد که دنده استارت (Pinion) با دنده متصل به موتور (Flywheel) درست درگیر نمی شود یا درست جدا نمی شود. در هنگام استارت زدن ممکن است با دو صدا مواجه شوید:

صدای قیژ قیژ هنگام استارت: معمولا یک صدای خشن مثل ساییده شدن دو تا فلز روی هم است.

صدای جیغ بعد از استارت (قیژ تیز): صدای تیز و گوش خراشی است مثل جیغ وحشتناک و بلند. این صدا معمولا نشان دهنده اصطکاک در سرعت زیاد چرخش دنده ها است.

زمان شنیدن صدا بسیار مهم است. اگر صدای قیژ یا جیغ قبل از اینکه ماشین به طور کامل روشن شود شنیده شود، معمولا مشکل مربوط به درگیری اولیه دنده ها است. یعنی یا دنده ها ساییده شده اند، یا استارت درست نصب نشده یا دنده استارت به خوبی با دنده متصل به موتور چفت نمی شود.

اگر صدای قیژ یا جیغ تیز و بلند بعد از روشن شدن موتور و تا یکی دو ثانیه شنیده شود و بعد قطع شود، نشان دهنده این است که دنده  استارت به موقع از دنده متصل به موتور جدا نشده است. دلیل شنیدن این صدا این است که موتور روشن، دنده استارت را که هنوز درگیر است با سرعت بالایی می چرخاند؛ در حالی که باید قبل از اینکه سرعت موتور از سرعت چرخش دنده استارت بیشتر شود دنده ها از هم جدا شود. این اتفاق باعث صدای جیغ تند و وحشتناک می شود.

2- وضعیت باتری را چک کنید:

اگر باتری ضعیف باشد یا اتصالات برق را به خوبی عبور ندهد، انرژی لازم برای عملکرد قوی اتوماتیک استارت فراهم نمی شود؛ در نتیجه نمی تواند دنده استارت را با نیرو و سرعت کافی به جلو پرتاب کند تا با دنده متصل به موتور خودرو درگیر شود. این پرتاب ضعیف بیشتر باعث استارت نخوردن و صدای تق تق می شود ولی گاهی هم باعث درست چفت نشدن دنده استارت با دنده فلایویل شده و صدای ساییدگی و قیژ ایجاد می کند.

سر باتری نباید سولفاته شده باشد و بست های کابل باتری باید سفت باشند. اگر چراغ های جلو را بدون روشن کردن خودرو روشن کنید باید نور عادی باشد. اگر نور چراغ ها کم باشد باتری احتمالا ضعیف است. در صورتی که مولتی متر دارید ولتاژ باتری را مستقیما با آن اندازه بگیرید. زمانی که ماشین خاموش است، ولتاژ باتری سالم باید حدود 12.6 ولت باشد. اگر باتری ضعیف باشد یا اتصالات درست متصل نباشد.

3- اتصالات برقی استارت را چک کنید:

چک کنید که کابل اصلی ضخیم که از باتری به استارت متصل است و سیم های نازک تر که به اتوماتیک استارت متصل اند تمیز، محکم و بدون سولفاته باشد.

4– پیچ های خود استارت را چک کنید:

پیچ هایی که استارت را به بدنه موتور یا گیربکس وصل کرده است چک کنید و مطمئن شوید سفت باشند. اگر استارت شل باشد یا در جای صحیح و دقیق نصب نشده باشد باعث درگیری ناقص یا بد دنده ها شده و صدای قیژ موقع استارت ایجاد می کند.

بررسی دنده استارت و دنده فلایویل

تا اینجای کار اگر باتری و اتصالات را بررسی کرده اید و مشکلی نداشته و استارت هم در جای خود محکم است، پس نتیجه می گیرید که صدای قیژ یا جیغ استارت با دلیل درست چفت نشدن دنده های استارت و دنده های چرخ دنده متصل به موتور (فلایویل) است. دو اتفاق ممکن است باعث این درست چفت نشدن شود: اول اینکه دنده های استارت یا دنده های فلایویل ساییده یا لب پر شده یا شکسته است. دوم اینکه اتوماتیک استارت نمی تواند دنده استارت را به خوبی به جلو پرتاب کند تا به درستی با دنده فلایویل چفت شود. برای بررسی علت دقیق، اقدامات زیر را انجام دهید:

1. بازرسی چشمی دنده های فلایویل: برای بازرسی دنده ها اغلب لازم است استارت را باز کنید. بعد از باز کردن استارت از یک نفر بخواهید به آرامی میل لنگ را بچرخاند. به دنبال هر نشانه ای از لب پریدگی، ساییدگی زیاد، شکستگی یا نبودن دنده باشید.
2. چک کردن حرکت دستی دنده پینیون: با استارت باز شده معمولا می توانید با دست چک کنید که دنده پینیون راحت جلو و عقب می رود یا نه. اگر سفت بود یا چسبندگی داشت نیاز به تمیز کاری و گریس کاری دارد. ریختن چند قطره روغن روی شفت موقتا می تواند مشکل را حل کند.

بررسی های پیشرفته برای رفع صدای قیژ بعد از استارت

این موارد نیاز به ابزار یا دانش تخصصی دارند و اغلب برقکار خودرو باید این موارد را چک کند.

1. چک کردن فاصله دنده استارت تا فلایویل (شیم گذاری): اگر شک کردید که استارت درست تنظیم نیست یا شیم گذاری اشتباه است باید فاصله را تنظیم کنید. برای اندازه گیری فاصله بین دنده پینیون درگیر شده و ته دنده فلایویل می توانید از فیلر یا یک سیم یا مته با قطر مشخص استفاده کنید.
2. تست جریان کشی استارت: این تست الکتریکی مشخص می کند که استارت موقع کار کردن چقدر جریان (آمپر) از باتری می کشد. با استفاده از آمپر متر انبری می توان جریان کشی استارت را تست کرد. جریان کشی بیش از حد می تواند نشانه مشکل داخلی در استارت باشد.
3. تست استارت روی میز: استارت را کامل از ماشین باز کنید و آن را بیرون از ماشین و با استفاده از کابل های جامپر، مستقیم به باتری وصل کنید. ببینید آیا دنده پینیون بیرون می آید و موتورش می چرخد یا نه. این تست کارکرد اولیه استارت را تایید می کند و نحوه درگیر شدن آن با فلایویل را نشان نمی دهد.

هشدار: در صورتی که مشخص شد علت صدای قیژ استارت، درگیر نشدن درست دنده استارت با دنده فلایویل است، و این درگیر نشدن درست به علت شکستگی یا صیقلی شدن دندانه های دنده استارت یا دندانه های دنده فلایویل بوده است، حتما باید دندان های معیوب درست شود یا کل دنده تعویض شود. در صورتی که یکی از دنده ها را تعویض کنید و دنده دیگر هنوز دندانه های معیوب داشته باشد، باعث می شود دندانه های قطعه جدید نصب شده هم آسیب ببیند. پس حتما موقع بررسی، دندانه های هر دو دنده را کامل بررسی کنید.

علت صدای قیژ استارت در هوای سرد

همان طور که گفته شد دلیل اصلی صدای قیژ استارت، درگیر نشدن درست دنده استارت با دنده فلایویل است. صدای قیژ یا جیغ در هوای سرد بیشتر می شود، یا گاهی فقط در هوای سرد شنیده می شود. علت صدای قیژ استارت در هوای سرد این است که چون روغن موتور سفت شده، موتور خودرو برای چرخیدن به نیروی بیشتری احتیاج دارد؛ بنابراین استارت باید نیروی بیشتری برای چرخاندن موتور تولید کند و فشار بیشتری متحمل می شود. علاوه بر این، هوای سرد گاهی باتری را هم ضعیف می کند و همین ضعیف شدن باتری باعث می شود اتوماتیک استارت نتواند دنده استارت را موقع استارت زدن به سمت دنده فلایویل هل بدهد و آن ها را چفت کند. هر دو این عوامل باعث بدتر شدن وضعیت چفت شدن دنده ها با هم و بیشتر شدن صدای قیژ استارت در هوای سرد می شود.

همچنین در هوای سرد گریس داخل استارت سفت می شود. دنده پینیون باید روی میله ای به نام شفت به راحتی حرکت کند. اگر به مرور زمان روی این شفت گریس خشک شود یا گرد و خاک دور لنت کلاچ استارت جمع شود، باعث چسبندگی مکانیزم استارت می شود و نمی گذارد پینیون (دنده استارت) راحت با فلایویل موتور درگیر شود (صدای قیژ موقع استارت) یا بعد از روشن شدن موتور به عقب برگردد (صدای جیغ بعد از استارت). چسبندگی یکی از دلایل رایج صدای قیژ بعد از استارت است. صدای قیژ استارت در هوای سرد گاهی به دلیل همین چسبندگی شنیده می شود. برای رفع مشکل استارت باید روغنکاری و تمیز شود.

مکانیزم استارت خودرو

زمانی که استارت می زنید باتری برق لازم را تامین می کند، این برق چرخ دنده کوچک استارت به نام پینیون را به سمت جلو هل می دهد تا با یک چرخ دنده بزرگ به نام فلایویل که روی موتور اصلی است درگیر شود. به محض جفت شدن چرخ دنده کوچک استارت با چرخ دنده بزرگ، موتور استارت شروع به چرخیدن می کند. این چرخیدن باعث می شود هوا و بنزین به داخل موتور کشیده شود و جرقه بزند و خودرو روشن شود. زمانی که ماشین روشن شد چرخ دنده کوچک یا همان پینیون باید سریع به عقب برگردد و از چرخ دنده بزرگ موتور جدا شود. اگر هر کدام از این مراحل به درستی انجام نشود صدایی شبیه ساییدن دو فلز روی هم شنیده می شود. این صدا اغلب نشان می دهد که موقع درگیر شدن یا جدا شدن دو چرخ دنده مشکلی به وجود آمده است. دنده استارت یعنی پینیون قطعه ای است که به خاطر درگیری غیر عادی با رینگ دنده فلایویل در معرض آسیب است (منبع).

لیست علت های صدای قیژ و جیغ هنگام استارت

در ادامه 11 دلیل احتمالی بروز صدای قیژ استارت را به طور کامل بررسی می کنیم.

1- دندانه های چرخ دنده استارت یا چرخ دنده متصل به موتور ساییده یا شکسته شده: اگر بعضی دندانه های روی چرخ دنده کوچک استارت یا چرخ دنده بزرگ متصل به موتور (فلایویل) فرسوده، لب پریده یا خراب شده باشند نمی توانند به درستی با هم جفت شوند و موقع جفت شدن روی هم ساییده می شوند و صدای قیژ می دهند (منبع). علاوه بر آن در صورتی که دنده پینیون بلافاصله بعد از روشن شدن موتور به عقب برنگردد، توسط فلایویل موتور با سرعت زیاد چرخانده می شود و صدای قیژ  که شبیه جیغ بلندی است برای یک تا چند ثانیه شنیده می شود.

راه حل: نیاز به بازرسی دقیق دندانه های پینیون و فلایویل است. اگر دندانه های پینیون آسیب دیده باشد، معمولا کل استارت تعویض می شود. اگر دندانه های فلایویل آسیب دیده باشد. بسته به شدت آسیب، فلایویل باید تعمیر یا تعویض شود.

2- چسبندگی مکانیزم (کثیفی یا خشک شدن گریس): دنده پینیون باید روی میله ای به نام شفت به راحتی حرکت کند. اگر به مرور زمان روی این شفت گریس خشک شود یا گرد و خاک دور لنت کلاچ استارت جمع شود، باعث چسبندگی مکانیزم می شود و نمی گذارد پینیون راحت با فلایویل موتور درگیر شود یا بعد از روشن شدن موتور به عقب برگردد. چسبندگی یکی از دلایل رایج صدای قیژ بعد از استارت است. صدای قیژ استارت در هوای سرد گاهی به دلیل همین چسبندگی شنیده می شود.

راه حل: استارت باید باز شود. شفت و دنده پینیون باید به دقت تمیز شوند. سپس با گریس مناسب مجددا گریس کاری شوند.

3-  کلاچ یک طرفه داخل استارت گیر کرده: در قسمت چرخ دنده استارت یک کلاچ قرار دارد. به محض اینکه موتور ماشین روشن شود و سرعت چرخش فلایویل (چرخ دنده بزرگ موتور) از سرعت چرخش چرخ دنده استارت بیشتر شود، این کلاج فعال می گردد و اجازه می دهد چرخ دنده استارت نسبت به شفت موتور استارت (میله ای داخل موتور برقی استارت ) هرز بچرخد. این هرز چرخیدن باعث می شود که موتور پر سرعت ماشین، موتور برقی استارت را با سرعت زیاد نچرخاند و به آن آسیب نرساند. این کلاچ در یک جهت نیرو را از استارت به موتور منتقل می کند تا موتور بچرخد اما در جهت عکس یعنی اگر موتور بخواهد استارت را بچرخاند در گیر نمی شود و آزاد می چرخد. اگر این کلاچ گیر کند یا خراب شود ممکن است در هنگام استارت زدن اولیه با صدای ساییدن مواجه شوید.

راه حل: کلاچ یک طرفه معمولا بخشی از مجموعه دنده پینیون (بندیکس) استارت است. این قطعه به صورت جداگانه به سختی تعمیر می شود. راه حل استاندارد، تعویض مجموعه دنده پینیون یا کل استارت است.

4- پیچ های نگهدارنده استارت شل شده باشند: موقعیت استارت نسبت به فلایویل باید بسیار دقیق و هم تراز باشد. اگر استارت به دلایلی مثل شل بودن پیچ ها، وجود کثیفی یا مانع بین سطح نصب استارت و بدنه موتور، به درستی و کاملا صاف در جای خود قرار نگیرد و کمی شل یا کج باشد، این هم ترازی دقیق به هم می ریزد. وقتی استارت تلاش می کند که چرخ دنده خود را به سمت فلایویل جلو بفرستد، به دلیل ناترازی دندانه های دو چرخ دنده با زاویه نامناسب به هم برخورد می کنند و روی هم ساییده می شوند.

راه حل: محل نصب استارت را بررسی کنید. هر گونه کثیفی یا مانعی را بطرف کنید و پیچ های نگهدارنده استارت را محکم کنید.

5- فاصله چرخ دنده ها زیاد باشد: اگر فاصله چرخ دنده کوچک استارت و چرخ دنده بزرگ موتور بیش از حد استاندارد باشد؛ باعث می شود چرخ دنده ها به جای اینکه داخل هم چفت شوند به هم برخورد کنند و ساییده شوند. گاهی اوقات با گذاشتن یک واشر یا صفحه تنظیم (شیم)  بین استارت و بدنه موتور می توانند این فاصله به وجود آمده را حذف کنند و فاصله دقیق بین پینیون و دنده فلایول را تنظیم کنند.

راه حل: این مورد نیاز به بررسی تخصصی دارد. باید فاصله بین دنده ها در حالت درگیری اندازه گیری شود. در صورت نیاز باید از شیم گذاری مناسب با ضخامت دقیق برای تنظیم فاصله استارت و موتور استفاده کرد.

6- سلونوئید استارت گیر کرده: سلونوئید مسئول هل دادن چرخ دنده استارت به جلو برای درگیری و کشیدن اون به عقب بعد از روشن شدن موتور است. اگر سلونوئید گیر کند ممکن است چرخ دنده را بعد از روشن شدن موتور به عقب برنگرداند. اگر چرخ دنده استارت به عقب برنگردد به چرخ دنده بزرگ موتور که با سرعت بالایی می چرخد بر خورد می کند و ساییده می شود. این ساییدن می تواند هم به استارت و هم به فلایویل آسیب برسد.

راه حل: گاهی تمیز کردن پلانچر (میله متحرک داخلی) سلونوئید توسط برقکار می تواند مشکل را به طور موقت حل کند. اما در بیشتر موارد، سلونوئید باید تعویض شود.

7- باتری ضعیف: با اینکه باتری ضعیف معمولا باعث شنیدن صدای تق تق هنگام استارت زدن می شود، اما می توانند به طور غیر مستقیم باعث ایجاد صدای قیژ شود. استارت برای اینکه بتواند چرخ دنده پینیون را با نیروی کافی و سرعت مناسب به سمت فلایویل هل بدهد و درگیر کند، نیاز به ولتاژ و جریان کافی از باتری دارد. اگر باتری ضعیف باشد یا اتصالات کثیف یا شل باشد، نیروی ارسالی به سلونوئید ممکن است برای هل دادن کامل سریع پینیون استارت کافی نباشد. این می تواند باعث شود که پینیون به جای اینکه به طور کامل در شیار های فلایویل چفت شود با نوک دندانه ها یا سطح آن ها برخورد کرده و صدای ساییدگی ایجاد کند. صدای قیژ استارت به خصوص در هوای سرد که راندمان باتری کاهش می یابد یا زمانی که باتری در حال شارژ شدن است بیشتر رخ می دهد.

راه حل: وضعیت باتری و سیم شارژ خودرو (دینام) را تست کنید. سر باتری ها و اتصالات کابل ها را تمیز و محکم کنید. در صورت ضعیف یا خراب بودن باتری آن را شارژ یا تعویض کنید.

8- سطح فلایویل لعاب دار یا خراب: وجود نقص هایی مانند پلیسه در فلایویل که لبه های تیز یا بر آمده ای روی دندانه ها یا سطح کناری آن ها ایجاد می کند، یا یک نقطه که به دلیل سایش یا حرارت زیاد لعاب دار یا صیقلی شده می تواند باعث شود آن نقطه خاص از بقیه سطح فلایویل متفاوت عمل کند. در این شرایط هنگامی که موتور روشن شده و فلایویل با سرعت بالا می چرخد، آن نقطه خاصی که نقص (پلیسه یا سطح لعاب دار) دارد، ممکن است در هر دور چرخش خود با قسمتی از چرخ دنده استارت که هنوز در نزدیکی آن قرار دارد، تماس پیدا کند یا باعث اصطلاک غیر عادی شود. این تماس یا اصطکاک لحظه ای در هر دور که آن نقطه معیوب فلایویل از کنار چرخ دنده استارت عبور می کند، باعث ایجاد صدای فلزی، تیز و سریع می شود که می تواند شبیه صدای قیژ یا جیغ کوتاه باشد. چون این تماس فقط در نقطه ای خاص از فلایویل اتفاق می افتد، صدا هم مدام نیست بلکه به صورت یک صدای سریع یا در هر دور فلایویل یک بار شنیده می شود تا زمانی که استارت کاملا جدا شود یا اصطکاک قطع شود.

راه حل: فلایویل باید به دقت بررسی شود. پلیسه های کوچک ممکن است قابل سوهان کاری باشند؛ اما آسیب جدی تر یا لعاب دار شدن سطح معمولا نیازمند باز کردن گیربکس و سپس تعمیر یا تعویض فلایویل است.

9- استارت زدن ماشین زمانی که روشن است: زمانی که خودرو روشن است اگر استارت زده شود، دنده پینیون استارت که توسط سلونوئید به عقب برگشته دوباره به سمت فلایویل در حال حرکت، هل داده می شود و با آن برخورد می کند و باعث صدای ساییدگی می شود. حتی رها کردن سوییچ با یک صدم ثانیه تاخیر بعد از روشن شدن موتور هم گاهی می تواند یک صدای ساییدگی کوتاه موقع آزاد شدن دنده استارت ایجاد کند. استارت زدن روی موتور روشن مضر است و به راحتی می تواند به استارت آسیب برساند.

راه حل: این خطای کاربری است. باید عادت کنید که قبل از چرخاندن سوئیچ مطمئن شوید که موتور خاموش است.

10- آسیب تبعی: تنظیم نبودن یا ضعیف بودن استارت باعث می شود چرخ دنده استارت به نرمی با دندانه های فلایویل درگیر یا جدا نشود. این درگیری خشن و نادرست باعث ساییدگی، لب پر شدن یا شکستن دندانه های فلایویل و چرخ دنده استارت می شود. اگر دندانه های فلایویل آسیب ببینند حتی بعد از نصب یک استارت نو، چرخ دنده استارت به سختی با دندانه های آسیب دیده فلایویل درگیر می شود. این درگیری با دندانه های خراب هرگز نمی تواند نرم باشد و در نتیجه باعث ایجاد صدای ساییدن می شود. به همین دلیل گاهی اوقات فقط تعویض استارت مشکل صدای ساییدن را حل نمی کند. چون ریشه اصلی تر مشکل آسیب دیدن فلایویل است که همچنان باقی است.

راه حل: هنگام تعویض استارت، حتما دندانه های فلایویل را به دقت بررسی کنید. اگر فلایویل آسیب دیده است؛ باید قبل یا همزمان با تعویض استارت، فلایویل تعمیر یا تعویض شود.

11- صدای ساییدن بعد از نصب استارت نو: اگر استارت جدیدی که نصب شده دقیقا همان مدل مناسب ماشین شما نباشد، ممکن است ابعاد آن مثلا فاصله چرخ دنده استارت تا محل نصب یا تعداد و شکل دندانه های چرخ دنده استارت کمی با استارت فابریک و فلایویل ماشین شما تفاوت داشته باشد. این تفاوت باعث می شود که چرخ دنده آن نتواند درگیری کامل و صحیح را با فلایویل انجام دهد و باعث برخورد و ساییده شدن دندانه ها می شود.

راه حل: مطمئن شوید که شماره فنی (Part Number) استارت نصب شده دقیقا با شماره فنی توصیه شده توسط سازنده خودرو برای مدل، سال و نوع موتور خودروی مطابقت دارد. در صورت اشتباه باید استارت صحیح نصب شود.