علائم خرابی بلبرینگ دینام خودرو + علت صدا دادن بلبرینگ

اولین علامت از علائم خرابی بلبرینگ دینام، صداهای مکانیکی است که معمولا به صورت زوزه با فرکانس بالا یا صدای ساییدگی یا غرغر با فرکانس پایین است و با دور موتور تغییر می کند و معمولا با گاز دادن و بالا رفتن دور موتور، زیر و بم و بلندی آن افزایش می یابد. تشخیص فیزیکی خرابی بلبرینگ دینام شامل دو تست اصلی است: روش گوشی پزشکی یا پیچ گوشتی برای پیدا کردن مکان دقیق صدا که مستقیما از روی پوسته دینام انجام می شود و تست چرخش با دست در حالت تسمه باز برای احساس زبری یا مقاومت در پولی. نادیده گرفتن این علائم به شدت باعث خرابی کامل بلبرینگ و قفل شدن (گیرپاژ) دینام می شود. این اتفاق، شارژ باتری را متوقف کرده، تسمه پروانه (تسمه سرپانتین) را از بین می برد و منجر به خاموش شدن خودرو می شود.

علائم خرابی بلبرینگ دینام خودرو

شناسایی بلبرینگ خراب نیازمند مشاهده سه دسته از علائم است. این نشانه های خرابی بلبرینگ دینام اغلب به ترتیب ظاهر می شوند.

1) صدا دادن بلبرینگ دینام

ایجاد صدای غیرعادی، رایج ترین و اولین نشانه بلبرینگ دینام خراب است. این صداها به طور واضح با صدای عادی و یکنواخت موتور تفاوت دارد. صدای بلبرینگ دینام سالم صدایی بسیار نرم و یکنواخت است. اما زمانی که بلبرینگ خراب می شود، صداهای جدید و خشنی ایجاد می کند که نشان دهنده اصطکاک داخلی و یک مشکل جدید مکانیکی است. این صداهای هشدار دهنده معمولا به یکی از اشکال زیر شنیده می شود:

• صدای ساییدگی و غرغر (صدای فرسودگی شدید)

این صدا یک علامت جدی است که نشان دهنده آسیب داخلی قابل توجه است. صدای ساییدگی یا غرغر با تن پایین نشان می دهد که حرکت بلبرینگ ها روان نیست و اکنون با اصطکاک فلز روی فلز کار می کنند. این صدا اغلب به این معنا است که دینام به قفل شدن کامل نزدیک است.

• صدای زوزه و وزوز (هشدار با فرکانس بالا)

صدای زوزه یا وزوز ممتد با فرکانس بالا یکی از رایج ترین علائم خرابی بلبرینگ دینام خودرو است. این صدا، اغلب شبیه به صدای یک وسیله برقی کوچک مانند یک مته برقی یا مخلوط کن است که نشان می دهد آن قطعه با فشار و اصطکاک زیاد در حال چرخش است. با این حال، توجه به این نکته مهم است که زوزه با فرکانس بالا می تواند ناشی از مشکلات الکتریکی در داخل دینام (مانند خرابی دیود) نیز باشد که نیازمند تشخیص بیشتر است.

• صدای جیر جیر و تق تق (صدای لقی و اصطکاک)

صدای جیرجیر با فرکانس بالا اغلب نشان دهنده اصطکاکی است که به خاطر شل بودن یا خرابی بلبرینگ به وجود آمده است. صدای تق تق کمتر رایج است اما جدی تر بوده و نشان می دهد که اجزای داخلی شل شده یا خرد شده اند.

• تغییر صدا با دور موتور

مطمئن ترین سرنخ صوتی، ارتباط مستقیم صدا با دور موتور است. تقریبا در تمام موارد خرابی بلبرینگ، صدا با دور موتور نوسان دارد و تغییر می کند معمولا با گاز دادن و بالا رفتن دور موتور، صدای آن ریزتر و بلندتر می شود. در مقابل، ممکن است صدا در حالت دور آرام یا سرعت های پایین واضح تر باشد و سپس در دورهای بالاتر، در سایر صداهای موتور محو شود.

2) علائم نقص فنی برقی

خرابی بلبرینگ دینام، یک مشکل مکانیکی است که مستقیما بر عملکرد الکتریکی آن تاثیر می گذارد. وقتی بلبرینگ خراب می شود، با ایجاد اصطکاک شدید، چرخش روان دینام را مختل کرده و آن را سنگین تر می کند. این چرخش سخت و کند، در نهایت باعث می شود دینام نتواند برق کافی تولید کند. به همین دلیل است که نقص فنی برقی معمولا پس از شروع علائمی مانند شنیدن صداهای زوزه، ساییدگی و جیر جیر  ظاهر می شود. این علائم شامل:

روشن شدن چراغ های هشدار داشبورد: مستقیم ترین سیگنال، روشن شدن چراغ هشدار باتری است. این نشان می دهد که ولتاژ خروجی دینام به زیر سطح مورد نیاز کاهش یافته است.

کم نور شدن یا چشمک زدن چراغ ها: این نشانه کلاسیک از شارژ ناکافی است. چراغ های جلو، چراغ های داخلی و چراغ های داشبورد ممکن است کم نور یا لرزان شوند، به خصوص در دور آرام یا سرعت های پایین. همچنین ممکن است با گاز دادن به موتور، چراغ ها به طور محسوسی پرنور تر شوند، زیرا دینام به طور موقت به اندازه ای سریع می چرخد که برق کافی تولید کند.

از کار افتادن لوازم جانبی: ممکن است قطعات الکتریکی مانند شیشه بالابر برقی، صندلی های برقی، برف پاک کن ها و رادیو به کندی کار کنند. در خودروهای مدرن، ECU (کامپیوتر خودرو) ممکن است عمدا برق لوازم جانبی غیرضروری را قطع کند تا انرژی را برای عملکردهای حیاتی موتور ذخیره نماید.

باتری ضعیف یا خالی: وظیفه اصلی دینام شارژ مجدد باتری است. دینام خراب نمی تواند این وظیفه را انجام دهد و منجر به این می شود که باتری به طور مکرر خالی می کند و یا  نمی تواند شارژ نگه دارد که نتیجه آن مشکل در استارت زدن خودرو است.

3) علائم فیزیکی و عملکردی

بوی سوختگی و گرما: اصطکاک بیش از حد ناشی از بلبرینگ های خراب، گرمای شدید تولید می کند. این گرما می تواند بوی مشخصی از لاستیک سوخته (به دلیل داغ شدن تسمه توسط پولی قفل شده) یا بوی سیم داغ / الکترونیک سوخته از خود دینام ایجاد کند. در این مورد اگر پوسته دینام را لمس کنید ممکن است به طور غیر عادی داغ باشد.

لقی یا لرزش قابل مشاهده: وقتی بلبرینگ به شدت فرسوده باشد نمی تواند شفت و پولی دینام را محکم و دقیق در مرکز نگه دارد. این لقی به پولی اجازه حرکت نادرست می دهد، به این معنا که پولی به جای اینکه فقط به صورت روان بچرخد، حالا می تواند به اطراف (بالا و پایین یا چپ و راست) نیز لق بزند یا تکان بخورد. در یک بازرسی چشمی با موتور خاموش، شما می توانید این لقی بیش از حد را با گرفتن پولی با دست و تکان دادن آن به وضوح حس کنید.

خاموش شدن موتور: این مرحله نهایی خرابی است. اگر دینام برق تولید نکند، خودرو صرفا با برق باتری کار می کند. پس از تخلیه باتری، سیستم جرقه زنی و انژکتورها از کار می افتند و باعث خاموش شدن موتور در حین رانندگی می شوند.

چگونه مطمئن شویم بلبرینگ دینام خراب است؟

تشخیص دقیق صدا برای جلوگیری از تعویض قطعه اشتباه و هزینه اضافی بسیار مهم است. رایج ترین اشتباه این است که صدای بلبرینگ خراب دینام با صدای تسمه پروانه یا صدای بلبرینگ واتر پمپ اشتباه گرفته می شود. برای اینکه از علت خرابی مطمئن شوید مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:

مرحله 1: مکان یابی منبع صدا (روش گوشی پزشکی/ پروب)

برای پیدا کردن مکان دقیق منبع صدا، بهترین راه استفاده از گوشی پزشکی مکانیکی است. در حالی که موتور روشن است، نوک پروب را مستقیما روی پوسته غیرچرخنده دینام یا همان بدنه دینام قرار دهید.

می توانید به جای استفاده از گوشی پزشکی از یک پیچ گوشتی بلند، میله فلزی یا اهرم نیز به عنوان جایگزین استفاده کنید. نوک فلزی روی پوسته دینام قرار داده می شود و دسته آن محکم به گوش فشار داده می شود تا صدا را منتقل کند. این روش موثر است اما ریسک قابل توجهی دارد. باید مواظب باشید که دست ها، موها، لباس ها و خود ابزار به هیچ وجه با قطعات متحرک از جمله تسمه پروانه، پولی ها و فن رادیاتور تماس پیدا نکنند زیرا موجب گیر کردن ناگهانی ابزار یا اعضای بدن به این قطعات، کشیده شدن به سمت موتور و آسیب دیدگی فیزیکی می شود.

تفسیر: یک قطعه سالم نسبتا ساکت و بدون صدا است اما یک بلبرینگ خراب، صدای ساییدگی یا زوزه بلند و زبری را منتقل می کند که اغلب توسط مکانیک ها به صدای سنگ شکن تشبیه می شود.  می توانید صدا را با صدای دینام سالم و صدای واترپمپ و هرزگردهای بدون نقص مقایسه کنید تا منبع صدا مشخص شود.

مرحله 2: جدا سازی دینام (باز کردن تسمه و تست چرخش با دست)

تست باز کردن تسمه: در حالی که موتور خاموش است تسمه پروانه را از روی پولی ها باز کنید. پس از اینکه تسمه باز شد ماشین را استارت بزنید تا موتور روشن شود (توجه داشته باشید که موتور بیشتر از 30 ثانیه روشن نباشد زیرا زمانی که تسمه پروانه را باز می کنید علاوه بر دینام، واترپمپ که مسئول چرخاندن آب رادیاتور (ضد یخ) برای خنک کردن موتور است هم از کار می افتد. بدون گردش آب رادیاتور موتور به شدت داغ می کند و موجب آسیب های فاجعه باری مانند سوختن واشر سرسیلندر یا تاب برداشتن سرسیلندر می شود). اکنون به صدای موتور گوش کنید. اگر صدا قطع شده باشد، تایید می شود که مشکل از یکی از اجزا دینام مانند بلبرینگ دینام، واترپمپ، هرزگرد و یا پمپ هیدرولیکی است که توسط تسمه چرخانده می شود.

تست چرخش با دست: درحالی که تسمه هنوز باز است، پولی دینام را با دست بچرخانید. بلبرینگ سالم باید نرم، آزاد و بی صدا بچرخد. بلبرینگ دینام خراب هنگام چرخاندن صدایی شبیه به وجود شن یا ذرات ریز فلزی در داخل بلبرینگ ایجاد می کند و یا در هنگام چرخش در نقاط خاصی گیر می کند و چرخش نرم و یکنواخت ندارد.

تضاد تشخیصی: توجه داشته باشید که یک بلبرینگ می تواند در تست چرخش با دست نرم به نظر برسد اما همچنان خراب باشد. این تست بدون بار جانبی یا بدون کشش ناشی از تسمه پروانه انجام می شود و ممکن است صدا ایجاد نشود. برای تولید صدا وجود کشش تسمه پروانه ضروری است.

مرحله 3: تشخیص صدای بلبرینگ دینام از سایر صداها

صدای تسمه پروانه: تسمه معمولا دو نوع صدا تولید می‌کند که هر دو با صدای خرابی بلبرینگ (که معمولا غرغر یا زوزه ممتد است) تفاوت دارند. صدای جیرجیر با فرکانس بالا که اغلب ناشی از شل بودن تسمه است و صدای چیرپ با فرکانس بالا که اغلب ناشی از عدم هم ترازی پولی ها است. یک تست ساده این است که در حالی که موتور روشن است با احتیاط کمی آب را روی قسمت شیاردار تسمه اسپری کنید. اگر صدا به طور موقت قطع شد، مشکل از تسمه است نه بلبرینگ.

صدای واترپمپ: بلبرینگ خراب واتر پمپ صدای ساییدگی یا زوزه بسیار مشابهی تولید می کند. روش استفاده از گوشی پزشکی تنها راه برای تشخیص تفاوت بین این دو است. در صورتی که واترپمپ خراب باشد اغلب علائم نشتی ضدیخ از سوراخ تخلیه نیز دیده می شود.

پمپ هیدرولیک فرمان: صدای زوزه از پمپ هیدرولیک زمانی که فرمان تا انتها به یک سمت چرخانده می شود، معمولا به طور قابل توجهی افزایش می یابد. صدای دینام عموما تحت تاثیر چرخاندن فرمان قرار نمی گیرد.

اگر بلبرینگ دینام خراب باشد چه می شود؟

صدای بلبرینگ دینام یک مشکل جزئی نیست؛ این صدا یک هشدار خرابی قریب الوقوع است.

خطرات رانندگی با بلبرینگ خراب دینام: فوریت تعمیر

نادیده گرفتن علائم خرابی بلبرینگ دینام به شدت منجر به خرابی قطعی می شود. در صورت رانندگی با بلبرینگ خراب ممکن است با مشکلات زیر روبرو شوید:

خرابی شدید و فاجعه بار: بلبرینگ در نهایت بیش از حد داغ می شود و قفل می شود (گیریپاژ می کند) و باعث می شود روتور داخلی در جای خود قفل شود.

از بین رفتن تسمه: هنگامی که پولی قفل می شود، تسمه پروانه درحال حرکت، روی پولی ثابت کشیده شده و به دلیل اصطکاک شدید، خرد شده و اغلب پاره می شود.

از دست دادن تمام لوازم جانبی: تسمه پروانه پاره شده فورا باعث از کار افتادن واتر پمپ و هیدرولیک فرمان می شود. این امر منجر به داغ شدن سریع موتور و از دست دادن کنترل فرمان می شود که بسیار خطرناک است.

خاموش شدن خودرو: با قفل شدن دینام و پاره شدن تسمه، خودرو برای مدت زمان بسیار محدودی با برق باتری کار خواهد کرد (بین 20 تا 60 دقیقه یا کمتر از 40 کیلومتر) قبل از اینکه باتری خالی شود و موتور خاموش گردد.

علت خرابی بلبرینگ دینام: چرا بلبرینگ دینام خراب می شود؟

درک علت خراب شدن بلبرینگ دینام می تواند از خرابی زودهنگام در آینده جلوگیری کند. علت های خرابی بلبرینگ دینام خودرو عبارتند از:

1) فشار تسمه و عدم هم ترازی

سفتی بیش از حد تسمه پروانه و عدم هم ترازی پولی دو مشکل مکانیکی اصلی است که باعث خرابی زودهنگام بلبرینگ دینام می شود. اگر تسمه پروانه بیش از حد سفت باشد، یک بار کششی جانبی و دائمی بسیار زیاد به شفت و بلبرینگ های دینام وارد می کند. این فشار مداوم، فراتر از تحمل طراحی شده ی بلبرینگ است و باعث فرسودگی سریع و خرابی زودهنگام آن می شود. اما مشکل دوم زمانی رخ می دهد که پولی دینام دقیقا در راستای سایر پولی های موتور قرار نداشته باشد مثلا کمی کج، جلوتر و یا عقب تر باشد. در این حالت، تسمه به جای اینکه صاف و مستقیم روی پولی بنشیند، با زاویه به آن وارد و از آن خارج می شود. این زاویه باعث ایجاد یک تنش ناهموار می شود؛ به این معنا که نیروی کشش تسمه دیگر به طور مساوی در مرکز بلبرینگ پخش نمی شود، بلکه مانند یک نیروی جانبی عمل می کند و تمام فشار را روی یک لبه از بلبرینگ متمرکز می کند و در نتیجه آن نقطه به سرعت فرسوده و باعث خرابی زود هنگام کل بلبرینگ می شود.

2) آلودگی و عوامل محیطی

آلودگی با مایعات: یکی از شایع ترین دلایل خرابی بلبرینگ دینام، آلودگی با مایعات موتور است. این اتفاق معمولا زمانی می افتد که روغن (مثلا از واشر درپوش سوپاپ) یا ضدیخ (از شلنگ رادیاتور) نشت کند و مستقیما روی دینام که اغلب زیر این قطعات قرار دارد چکه کند. این مایعات به مرور زمان از آب بندی (کاسه نمد) بلبرینگ عبور می کند و به داخل آن نفوذ می کند. مهمترین اتفاقی که می افتد این است که این مایعات گریس داخل بلبرینگ را می شویند و در خود حل می کنند. بلبرینگی که گریس خود را از دست داده باشد، خشک کار می کند و اصطکاک در آن به شدت بالا می رود و این امر منجر به خرابی سریع آن می شود.

خاک و رطوبت: گرد و غبار، خاک، نمک جاده و آب می تواند آب بندی را به خطر انداخته و گریس بلبرینگ را آلوده کنند و باعث سایش شوند.

 

3) عوامل عملیاتی، الکتریکی و مرتبط با عمر قطعه

عمر و فرسودگی: بلبرینگ های دینام قطعات مصرفی هستند. آنها تحت سرعت های بالا و گرمای زیاد قرار دارند و معمولا پس از 130000 تا 240000 کیلومتر فرسوده می شوند.

گرما و بار اضافی: گرمای بیش از حد، قاتل اصلی بلبرینگ ها است. این گرما می تواند ناشی از بارهای الکتریکی بالا (مانند سیستم های صوتی افترمارکت قوی)، یک دینام با آمپر بالا در محفظه موتور با تهویه ضعیف یا لغزش تسمه باشد.

آسیب الکتریکی: در موارد نادر، جریان های الکتریکی سرگردان (اغلب ناشی از اتصال بدن ضعیف) می تواند از طریق بلبرینگ عبور کرده و باعث ایجاد حفره ها و فرسایش میکروسکوپی در سطوح بلبرینگ شوند که منجر به صدا و خرابی می گردد.