انواع دینام ماشین و خودرو بر اساس برند، کارکرد فنی و عوامل دیگر

انواع دینام خودرو و ماشین را می توان بر اساس چند عامل دسته بندی کرد. مهم ترین دسته بندی انواع دینام ماشین، بر اساس برند یا کانال تامین است که شامل دینام شرکتی (اصلی) و دینام افترمارکت (بازار یدکی) می‌ شود. علاوه بر این، انواع دینام خودرو بر اساس وضعیت کالا (نو، استوک و دست دوم) و مشخصات فنی کلیدی مانند میزان آمپر (توان خروجی) نیز طبقه بندی می‌ شوند. دسته بندی های تخصصی تری نیز بر اساس ساختار داخلی (مانند نوع آفتامات و پولی) وجود دارد.

انواع دینام ماشین بر اساس برند و کانال تامین

این دسته بندی، مهم ترین عامل در هنگام خرید دینام است. زیرا به طور مستقیم بر کیفیت، قیمت و ضمانت قطعه تاثیر می‌ گذارد.

1.  دینام شرکتی یا قطعه اصلی

این اصطلاح به قطعه ای گفته می‌ شود که دقیقا مشابه همان قطعه نصب شده روی خودرو در خط تولید کارخانه است. در بازار ایران، این گروه شامل برند های اصلی تامین کننده خطوط تولید خودروسازان می‌ شود. دو تامین کننده اصلی در این بخش، گروه عظام و ایسکرا هستند. گروه عظام از طریق زیر مجموعه خود «استام صنعت»، دینام‌ هایی را (اغلب تحت لیسانس شرکت‌ های معتبر خارجی) برای خودروسازان تولید می‌ کند. گروه ایسکرا نیز به عنوان یک تامین کننده دانش بنیان، بخش بزرگی از بازار تولید قطعات اصلی را در اختیار دارد. این قطعات از طریق کانال‌ های توزیع رسمی شرکت‌ های خودروساز نیز عرضه می‌ شوند.

• مزایا: این دینام‌ ها بالاترین سطح کیفیت را تضمین می‌ کنند، با خودرو انطباق کامل دارند و دارای ضمانت رسمی هستند.
• معایب: قیمت آن‌ ها نسبت به سایر انواع دینام خودرو در بازار گران تر است.

1.  انواع دینام خودرو در بازار لوازم یدکی (افترمارکت)

بازار لوازم یدکی یا افترمارکت، به هر قطعه ای گفته می‌ شود که توسط شرکتی غیر از تامین کننده اصلی خط تولید، ساخته شده باشد. این تصور که تمام این قطعات «تقلبی» یا «بی کیفیت» هستند، کاملا اشتباه است. این بازار طیف گسترده ای از کیفیت را شامل می‌ شود و بخش بزرگی از آن را محصولات ساخت چین تشکیل می‌ دهند. این محصولات می‌ توانند به دو شکل باشند:

• درجه یک و با کیفیت: شرکت‌های معتبری در چین وجود دارند که قطعاتی با استانداردهای بالا تولید می‌کنند. برای مثال، برند شاتو (Shatto) به عنوان یک دینام افترمارکت درجه یک چینی شناخته می‌شود که محصولاتی باکیفیت برای خودروهای پرکاربرد ایرانی تولید می‌کند.
• ارزان و بی کیفیت: بخش دیگری از بازار شامل قطعات عمومی و بدون برند مشخص است که فقط با هدف رقابت قیمتی و ارزان بودن تولید شده اند.
• مزایا: قیمت این دینام‌ ها بسیار رقابتی است (گاهی بسیار ارزان‌ تر از قطعه شرکتی) و تنوع محصولات در این بازار بسیار زیاد است.
• معایب: ریسک کیفیت در این بازار وجود دارد؛ یعنی کیفیت قطعات از سطح عالی تا بسیار پایین متغیر است.

انواع دینام خودرو بر اساس وضعیت کالا

این دسته بندی در بازار ایران تعریف های مشخصی دارد که درک آن ها ضروری است.

۱. دینام نو

این تعریف واضح است و شامل هر دو دسته دینام «شرکتی» و «افترمارکت» می شود که به صورت آکبند و استفاده نشده خریداری می شوند.

۲. دینام استوک

در ایران، «استوک» با «دست دوم» (کارکرده داخلی) یکی نیست. دینام استوک معمولا به دینامی گفته می شود که از خودرو های خارجی (اروپایی، ژاپنی یا آمریکایی) باز شده است. در آن کشور ها، خودرو ها به دلایل قانونی یا اقتصادی عمر مفید مشخصی دارند و پس از آن اسقاط می شوند. با توجه به کیفیت اولیه بالای آن خودرو ها، دینام باز شده از آن ها (استوک) اغلب هنوز از کیفیت و دوام بسیار خوبی بر خوردار است. با توجه به منشا با کیفیت و قیمت بسیار پایین تر از قطعه نو شرکتی، یک دینام استوک خارجی، در صورت تهیه از فروشنده معتبر مانند فروشگاه شاتو و شاید با یک سرویس مختصر می تواند ارزش خرید بسیار بالایی داشته باشد و عملکردی به مراتب بهتر از قطعات افترمارکت عمومی ارزان قیمت یا قطعات دست دوم داخلی از خود نشان دهد.

۳. دینام دست دوم

این اصطلاح در ایران معمولا به دینام هایی اطلاق می شود که از خودرو های اسقاطی داخلی باز شده اند. با توجه به اینکه این خودرو ها ممکن است عمر بسیار بالایی داشته باشند، قطعات دست دوم داخلی معمولا بسیار فرسوده، غیر قابل اعتماد و دارای ارزش و قیمت بسیار پایینی هستند.

انواع دینام خودرو بر اساس آمپر

این دسته بندی نشان می دهد که آیا دینام از نظر فنی برای خودروی شما مناسب است یا خیر. آمپر مهم ترین مشخصه فنی دینام است و نشان دهنده حداکثر توان تولیدی آن می باشد. میزان آمپر دینام باید با نیاز برقی خودرو مطابقت داشته باشد.

برای مثال، خودرو های پراید در مدل های اولیه که کاربراتوری بودند، به دلیل مصرف برق کمتر، از دینام ۴۵ آمپر استفاده می کردند. اما مدل های انژکتوری به دلیل داشتن کامپیوتر خودرو و سنسور ها، به دینام ۵۵ آمپر ارتقا پیدا کردند. استفاده از دینام ۴۵ آمپر در خودروی انژکتوری به هیچ وجه توصیه نمی شود.

آشنایی با انواع دینام خودرو و اصطلاحات رایج بازار

در بازار ایران با اسامی و برند های مختلفی روبرو می شوید که درک مفهوم آن ها کلیدی است. این اسامی می توانند به برند تولید کننده، کانال توزیع یا حتی یک مشخصه فنی اشاره داشته باشند:

• دینام والئو: این نام به یک برند معتبر جهانی فرانسوی اشاره دارد. محصولات این شرکت هم به صورت «افترمارکت» با کیفیت وارداتی در بازار وجود دارند و هم به عنوان قطعه «شرکتی» که اغلب تحت لیسانس توسط تولید کنندگانی مانند عظام ساخته می شوند، یافت می شوند.
• دینام استام یا استام صنعت: این نام به شرکت «استام صنعت» اشاره دارد که زیر مجموعه گروه «عظام» است. این شرکت تامین کننده اصلی خط تولید خودروسازان داخلی به شمار می رود و محصولات آن «شرکتی» یا همان قطعه اصلی محسوب می شوند.
• سایپا یدک: این نام، برند تولید کننده دینام نیست. بلکه به کانال توزیع رسمی قطعات «شرکتی» (قطعات اصلی) برای خودرو های سایپا اشاره دارد.
• دینام شاتو: شاتو نام یک شرکت وارد کننده ایرانی است. این شرکت دینام های درجه یک ساخت چین را به بازار عرضه می کند. این برند به عنوان یک گزینه «افترمارکت» با کیفیت شناخته می شود و برای خودرو های پر کاربرد ایرانی دینام ارائه می دهد.
• دینام هیتاچی (پراید): هیتاچی یک برند معتبر جهانی ژاپنی است. در بازار ایران، اصطلاح «هیتاCHI پراید» اغلب به یک دینام «استوک با کیفیت» (درجه یک) اشاره دارد. این دینام به عنوان گزینه ای تقویتی با آمپر بالا برای مواردی مانند سیستم های صوتی قوی استفاده می شود.
• ویگور، الپا، گلد، کلاور و سورل: همه این ها برندها «افترمارکت» هستند. آن ها دینام کامل یا قطعات جانبی را برای خودرو های مختلف تولید می کنند. برخی از این برند ها مانند «الپا» تلاش می کنند با اشاره به قطعات با کیفیت (مانند کیت آلمانی) خود را به عنوان افترمارکت درجه یک معرفی کنند. برخی دیگر مانند «سورل» ممکن است در بازار خودرو های سنگین شناخته شده تر باشند.

 دسته بندی های تخصصی انواع دینام

در ادامه، دسته بندی های فنی دینام ها که بر اساس ساختار و مهندسی آن ها تعریف می شود، به صورت مختصر توضیح داده شده است.

۱. انواع دینام ماشین بر اساس روش کنترل (رگولاتور یا آفتامات)

این دسته بندی بر اساس نحوه تنظیم ولتاژ خروجی دینام است:

• رگولاتور خارجی (آفتامات بیرون): در این سیستم های قدیمی (که تا دهه هفتاد میلادی رایج بودند)، قطعه رگولاتور یا آفتامات به صورت یک جعبه جداگانه در خارج از پوسته دینام نصب می شد.
• رگولاتور داخلی (آفتامات تو): این رایج ترین نوع در خودرو های امروزی است. قطعه رگولاتور به صورت یکپارچه درون پوسته دینام (اغلب به عنوان بخشی از مجموعه جا زغالی) قرار دارد.
• دینام هوشمند (کنترل با کامپیوتر خودرو): در خودرو های مدرن، آفتامات داخلی دینام، دیگر مستقل عمل نمی کند. بلکه از طریق یک شبکه دیجیتال (مانند سیم های ارتباطی شبکه) مستقیما از کامپیوتر خودرو (واحد کنترل الکترونیکی) دستور می گیرد تا ولتاژ را بر اساس نیاز لحظه ای خودرو تنظیم کند.

۲. انواع دینام های خودرو بر اساس طراحی داخلی (سیستم تحریک)

این دسته بندی بر اساس نحوه ایجاد میدان مغناطیسی در روتور است:

• دینام زغالی (دارای زغال): این نوع، رایج ترین و کم هزینه ترین نوع دینام است. در این مدل، جریان برق از طریق دو قطعه زغال کربنی و دو حلقه لغزان به سیم پیچ روتور منتقل می شود تا میدان مغناطیسی ایجاد کند. این زغال ها به مرور زمان فرسوده می شوند.
• دینام بدون زغال: در این مدل، هیچ زغال یا حلقه لغزانی وجود ندارد. این طراحی بسیار پیچیده تر است و با حذف قطعات سایشی، دوام و مقاومت بسیار بالایی در برابر گرد و غبار دارد. به همین دلیل در ماشین آلات سنگین و کاربرد های صنعتی استفاده می شود.
• دینام با آهنربای دائم: در این نوع، به جای سیم پیچ الکترو مغناطیسی، از آهنربا های دائمی قدرتمند برای ایجاد میدان مغناطیسی استفاده می شود. این دینام ها بسیار کوچک و بهینه هستند اما کنترل ولتاژ آن ها چالش بر انگیز است و بیشتر در موتورسیکلت ها یا خودرو های مسابقه ای کاربرد دارند.

۳. انواع دینام در خودرو بر اساس نوع پولی

پولی قطعه ای است که تسمه را به روتور دینام متصل می کند و انواع مختلفی دارد:

• پولی یک تکه (ساده): یک قرقره فلزی ساده و یکپارچه است. تمام لرزش های موتور را مستقیما به دینام منتقل می کند. این نوع در خودرو هایی مانند پراید رایج است.
• پولی یک طرفه (کلاچ دار): دارای یک کلاچ یک طرفه داخلی است. این مکانیزم اجازه می دهد روتور دینام در هنگام کاهش ناگهانی دور موتور (مثلا تعویض دنده) سریع تر از تسمه بچرخد. این کار از لغزش تسمه و صدای «جیغ» جلوگیری می کند.
• پولی یک طرفه دمپر دار (پیشرفته): این پیشرفته ترین نوع پولی است. علاوه بر کلاچ یک طرفه، یک فنر پیچشی داخلی نیز دارد. این فنر به طور فعال لرزش های ناشی از احتراق سیلندر ها را جذب می کند و باعث کاهش چشمگیر لرزش تسمه و افزایش عمر قطعاتی مانند هرزگرد ها می شود.

دسته بندی های نادرست رایج درباره انواع دینام خودرو

• بر اساس روتور (قطب برجسته یا استوانه ای): این مفاهیم مربوط به ژنراتور های صنعتی بزرگ است و به دینام خودرو ارتباطی ندارد. دینام خودرو از طراحی «قطب پنجه ای» استفاده می کند.
• بر اساس تعداد زغال (سه یا چهار زغاله): آلترناتور های مدرن به صورت استاندارد «دو زغاله» هستند. سیستم های «سه زغاله» مربوط به ژنراتور های جریان مستقیم قدیمی بودند و وجود «چهار زغاله» نیز در منابع معتبر تایید نشده است.
• آلترناتور به عنوان نوعی از دینام: این یک اشتباه رایج است. «دینام» در واقع ژنراتور جریان مستقیم قدیمی بود. اما «آلترناتور» ژنراتور جریان متناوب مدرن است که به طور کامل جایگزین دینام های قدیمی شد.